ภาพรวม
แผนกการศึกษาและวัฒนธรรม สถานทูตสหรัฐฯ ประจำประเทศไทย มีบทบาทสำคัญในโครงการกองทุนเอกอัครราชทูตเพื่อการอนุรักษ์ทางวัฒนธรรม (Ambassadors Fund for Cultural Preservation: AFCP) นับตั้งแต่มีการก่อตั้งกองทุนดังกล่าวขึ้นในปี 2544 โครงการ AFCP นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้เอกอัครราชทูตสหรัฐฯ ที่ประจำอยู่ในประเทศต่าง ๆ ทั่วโลกสามารถสนับสนุนการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมในหลากหลายรูปแบบ รวมถึงอาคารประวัติศาสตร์ แหล่งโบราณคดี ของสะสมในพิพิธภัณฑ์ ภาพวาด ต้นฉบับโบราณ และภาษาพื้นเมืองที่ใกล้สูญหาย ซึ่งอาจสูญสิ้นไปหากไม่ได้รับการอนุรักษ์อย่างเหมาะสม
โครงการ AFCP ในประเทศไทยได้รับการยอมรับจากผู้เชี่ยวชาญด้านวัฒนธรรม นักอนุรักษ์ และนักวิชาการในด้านผลงานที่ทรงคุณค่าและก่อให้เกิดผลกระทบเชิงบวก ในปี 2560 โครงการ AFCP ได้รับเกียรติรับรางวัลอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรมดีเด่น ประเภทองค์กร จากสมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์ รางวัลอันทรงเกียรตินี้ได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ในการพระราชทานรางวัลนี้ซึ่งมีมาตั้งแต่ปี 2525 รางวัลดังกล่าวเน้นย้ำถึงบทบาทสำคัญของโครงการ AFCP ในการอนุรักษ์มรดกทางสถาปัตยกรรมของประเทศไทย และสะท้อนถึงความร่วมมืออันยาวนานระหว่างสหรัฐฯ กับไทยในการปกป้องสมบัติทางวัฒนธรรมเพื่อคนรุ่นหลัง
โครงการฟื้นฟูบูรณะวัดไชยวัฒนาราม
โครงการฟื้นฟูบูรณะวัดไชยวัฒนาราม ภายใต้กองทุนเอกอัครราชทูตเพื่อการอนุรักษ์ทางวัฒนธรรม (U.S. Ambassadors Fund for Cultural Preservation: AFCP) เป็นความร่วมมือระหว่างกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ, กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรมไทย และกองทุนโบราณสถานโลก (World Monument Fund: WMF) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อฟื้นฟูและบูรณะวัดไชยวัฒนาราม วัดเก่าแก่สมัยศตวรรษที่ 17 ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา หลังโครงสร้างต่าง ๆ ภายในวัดได้รับความเสียหายจากอุทกภัยในปี 2554
โครงการซึ่งดำเนินการตั้งแต่ปี 2555-2567 เป็นระยะเวลาทั้งสิ้น 12 ปี ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลสหรัฐฯ รวมมูลค่าทั้งสิ้น 1.8 ล้านเหรียญสหรัฐ ครอบคลุมกิจกรรมหลัก ได้แก่ การศึกษาพื้นที่โดยรอบวัดเพื่อจัดทำแผนการจัดการน้ำ การออกแบบกำแพงป้องกันน้ำท่วมด้านทิศใต้ การสำรวจและบูรณะเมรุทิศเมรุราย 4 องค์ รวมถึงระเบียงคดเชื่อมเมรุทิศ จิตรกรรมฝาผนัง และพระพุทธรูปทรงเครื่องประจำเมรุทิศเมรุราย ตลอดจนการปรับปรุงและเพิ่มความสะดวกในการเข้าถึงศาลาให้ความรู้และแสดงหุ่นจำลองวัดไชยวัฒนาราม
นอกจากการให้เงินสนับสนุนการบูรณะฟื้นฟูวัดไชยวัฒนารามแล้ว สถานทูตสหรัฐฯ ยังได้จัดกิจกรรมด้านการทูตสาธารณะสำหรับนักเรียน นิสิต นักศึกษา และชุมชนท้องถิ่น เพื่อสร้างความตระหนักรู้ถึงการสนับสนุนของรัฐบาลในด้านการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรม และความสำคัญของงานอนุรักษ์ รวมทั้งการพัฒนาศักยภาพบุคลากรชาวไทยด้านงานอนุรักษ์ ไปจนถึงผลิตสารคดีสั้นเพื่อถ่ายทอดความสำคัญของโครงการให้บุคคลทั่วไปได้รับชม
โครงการนี้เป็นตัวอย่างที่ประสบความสำเร็จของความร่วมมือในการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมในประเทศไทย และกระชับความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐฯ กับไทยให้แข็งแกร่งยิ่งขึ้น ผลลัพธ์ที่สำคัญของโครงการ ได้แก่ การบูรณะฟื้นฟูวัดไชยวัฒนารามให้กลับสู่สภาพเดิมก่อนอุทกภัย การเพิ่มความตระหนักรู้และการมีส่วนร่วมของชุมชนในการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรม ตลอดจนการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ในพื้นที่วัดไชยวัฒนาราม